Stress of overgangs-klachten? Vaak zijn ze sterker met elkaar verbonden dan je denkt

Slaap je slecht, ben je sneller geïrriteerd en voel je je voortdurend opgejaagd? Misschien denk je dat je gewoon te veel hooi op je vork hebt genomen. Of je schrijft je klachten volledig toe aan de overgang.

Stressklachten en overgangsklachten worden vaak als twee aparte problemen gezien. Je hebt last van stress óf je zit in de overgang. Wanneer beide tegelijkertijd spelen, lijkt dat soms gewoon pech of toeval.

Toch klopt die scheiding niet helemaal. Stress en de overgang zijn in het lichaam namelijk nauw met elkaar verbonden. Ze kunnen elkaar beïnvloeden en versterken. Dat heeft niets te maken met een gebrek aan wilskracht, een zwak karakter of onvoldoende veerkracht. Het is een lichamelijk proces.

Waarom je tijdens de overgang gevoeliger kunt worden voor stress

Je hormoonhuishouding en je stresssysteem werken voortdurend met elkaar samen. Een belangrijk hormoon binnen dit samenspel is oestrogeen.

Oestrogeen is onder andere betrokken bij de manier waarop je lichaam op spanning reageert en daarna weer tot rust komt. Tijdens de overgang daalt en schommelt de hoeveelheid oestrogeen. Hierdoor kan de regulatie van je stressreactie veranderen.

Je zenuwstelsel kan gevoeliger worden voor prikkels. Situaties die je vroeger zonder veel moeite aankon, kunnen ineens veel meer energie kosten. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:

• sneller geïrriteerd of emotioneel bent;
• minder goed tegen drukte en geluid kunt;
• moeilijker ontspant na een drukke dag;
• slechter slaapt of ’s nachts ligt te piekeren;
• last krijgt van hartkloppingen of een gejaagd gevoel;
• moeite hebt met concentreren en overzicht houden.

Het kan voelen alsof je opeens niet meer jezelf bent. Alsof je minder sterk bent geworden of de controle verliest. Maar je lichaam is niet tegen je aan het werken. Het probeert zich aan te passen aan een periode waarin er veel verandert.

De overgang vraagt energie van je lichaam

De overgang is meer dan het stoppen van de menstruatie. Het is een fase waarin je hormonen, zenuwstelsel, slaap, energieniveau, temperatuurregulatie en stemming kunnen veranderen.

Al deze aanpassingen vragen energie.

Wanneer er daarnaast langdurige stress aanwezig is, krijgt je lichaam minder gelegenheid om te herstellen. Je systeem blijft als het ware alert. Hierdoor kun je gevoeliger worden voor opvliegers, slaapproblemen, vermoeidheid, stemmingswisselingen en andere overgangsklachten.

Vervolgens kunnen de overgangsklachten zelf weer nieuwe stress veroorzaken. Wanneer je nachten achter elkaar slecht slaapt, heb je overdag minder reserves. Wanneer je niet meer weet wanneer er een opvlieger komt, kun je onzeker worden. En wanneer je concentratie vermindert, kan je werk of thuissituatie zwaarder voelen.

Zo kan er een vicieuze cirkel ontstaan:

Meer stress kan overgangsklachten versterken, terwijl overgangsklachten op hun beurt weer voor meer stress kunnen zorgen.

Je bent niet minder veerkrachtig geworden

Veel vrouwen zijn gewend om door te gaan. Ze zorgen voor hun gezin, werken, onderhouden sociale contacten en voelen zich verantwoordelijk voor alles en iedereen.

Wanneer dat opeens niet meer lukt zoals vroeger, is de eerste reactie vaak: Ik moet me niet zo aanstellen. Ik moet gewoon beter mijn best doen.

Maar harder doorgaan is niet altijd de oplossing. Soms is juist vertragen nodig.

Je veranderde belastbaarheid betekent niet automatisch dat je minder veerkrachtig bent. Het betekent dat je lichaam op dit moment andere behoeften heeft. Misschien heb je meer hersteltijd nodig, meer rust tussen activiteiten of duidelijkere grenzen.

Luisteren naar deze signalen is geen zwakte. Het is een vorm van goed voor jezelf zorgen.

Signalen van een overbelast stresssysteem

Een groot deel van de processen in je lichaam verloopt onbewust. Vaak merk je pas dat je systeem uit balans raakt wanneer de signalen duidelijker worden.

Denk aan:

• een versnelde hartslag;
• een hoge of oppervlakkige ademhaling;
• gespannen spieren;
• een opgejaagd gevoel;
• slecht slapen;
• plotselinge emotionele reacties;
• hoofdpijn;
• extreme vermoeidheid;
• moeite om tot rust te komen.

Deze klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om aanhoudende, hevige of nieuwe klachten altijd serieus te nemen en zo nodig met je huisarts te bespreken.

Tegelijkertijd kun je onderzoeken wat jouw lichaam nodig heeft om weer meer rust, herstel en ruimte te ervaren.

Kijk niet alleen naar de klacht, maar naar het geheel

Wanneer stress en overgangsklachten met elkaar verweven zijn, is het niet altijd zinvol om slechts één symptoom te behandelen.

Een opvlieger staat niet op zichzelf. Slecht slapen staat niet op zichzelf. Ook vermoeidheid, prikkelbaarheid, voeding, beweging, ontspanning en de hoeveelheid belasting in je dagelijks leven kunnen met elkaar samenhangen.

Een holistische aanpak kijkt daarom naar jou als geheel:

Hoe slaap je? Wat eet je? Hoe verdeel je je energie? Waar ervaar je spanning? Welke verwachtingen stel je aan jezelf? Heb je voldoende momenten van herstel? En wat helpt jouw zenuwstelsel om zich veilig en ontspannen te voelen?

Natuurlijke ondersteuning, aromatherapie, massage, aandacht voor voeding en leefstijl en bewustwording van je dagelijkse patronen kunnen hierbij waardevolle aanvullingen zijn. Niet als vervanging van noodzakelijke medische zorg, maar als ondersteuning bij het herstellen van balans.

Van overleven naar opnieuw regie ervaren

Het doel is niet om alle stress uit je leven te verwijderen. Dat is meestal niet mogelijk en ook niet nodig.

Het gaat erom dat je lichaam na inspanning weer kan herstellen. Dat er naast activiteit ook rust komt. Naast zorgen voor anderen ook aandacht voor jezelf. Naast doorgaan ook ruimte om stil te staan bij wat jij nodig hebt.

Wanneer je stressbeleving afneemt, kan er geleidelijk meer energie vrijkomen. Vanuit die ruimte wordt het vaak gemakkelijker om andere keuzes te maken, grenzen aan te geven en gewoonten te veranderen.

Je hoeft jezelf dus niet te dwingen om weer de oude te worden.

Misschien nodigt deze fase je juist uit om op een nieuwe manier voor jezelf te zorgen.

Herken je jezelf hierin?
Heb je het gevoel dat stress en overgangsklachten elkaar blijven versterken? Dan hoef je niet alleen naar afzonderlijke symptomen te kijken.

Door aandacht te besteden aan je lichaam, leefstijl, voeding, ontspanning en persoonlijke omstandigheden, ontstaat er een completer beeld van wat jij nodig hebt.

In mijn praktijk begeleid ik vrouwen tijdens de overgang vanuit rust, aandacht en een holistische visie. Samen onderzoeken we wat jou uit balans brengt en welke ondersteuning bij jou past. Niet door alleen de klacht te onderdrukken, maar door te kijken naar de vrouw achter de klacht.

Want gezondheid is meer dan de afwezigheid van symptomen. Het gaat ook over veerkracht, herstel, verbinding en je weer thuis voelen in je eigen lichaam.